Vi phạm bản quyền trong lĩnh vực xuất bản không còn là câu chuyện mới, nhưng khi vấn nạn này tấn công vào mảng bản đồ và dữ liệu trắc địa, hệ lụy không chỉ dừng lại ở thiệt hại kinh tế. Đối với Nhà xuất bản Tài nguyên - Môi trường và Bản đồ Việt Nam, việc ngăn chặn các hành vi sao chép, phát tán trái phép là nhiệm vụ then chốt để bảo vệ tính chính xác của dữ liệu địa lý quốc gia và an ninh chủ quyền.
Qua khảo sát trên các sàn thương mại điện tử và các hội nhóm mạng xã hội, tình trạng kinh doanh bản đồ hành chính, tập bản đồ (atlas) và các dữ liệu trắc địa trái phép đang diễn ra hết sức phức tạp. Định dạng vi phạm phổ biến nhất hiện nay là các file PDF, ảnh độ phân giải cao được quét (scan) từ sách gốc, sau đó tự ý biên tập lại và thương mại hóa mà không qua bất kỳ khâu kiểm định nào.
Hình ảnh bản đồ hành chính mới Việt Nam chưa được kiểm chứng đăng tải trên mạng xã hội.
Ảnh: Công an Thái Bình
Khác với sách văn học, việc sử dụng dữ liệu địa lý lậu, không rõ nguồn gốc tiềm ẩn rủi ro rất lớn. Nhiều ấn phẩm trôi nổi trên thị trường đã xuất hiện sai lệch về địa giới hành chính, tên gọi địa danh, hoặc nghiêm trọng hơn là làm sai đường biên giới, ảnh hưởng trực tiếp đến quốc phòng, an ninh.
Trước thực trạng trên, Nhà xuất bản đã chủ động triển khai các giải pháp mang tính kỹ thuật cao ngay từ khâu tổ chức bản thảo nhằm thiết lập một "hàng rào" bảo an vững chắc.
- Chuẩn hóa và mã hóa cơ sở dữ liệu nền: Toàn bộ dữ liệu đo đạc, bản đồ số đều được quản lý tập trung và mã hóa trên hệ thống máy chủ nội bộ. Quy trình phân quyền tiếp cận dữ liệu được siết chặt để ngăn chặn nguy cơ rò rỉ thông tin trước khi xuất bản.
- Ứng dụng công nghệ chống giả tích hợp: Đối với các ấn phẩm dạng cứng (bản đồ giấy, quả địa cầu), Nhà xuất bản áp dụng các giải pháp tem chống giả thông minh và hệ thống mã QR độc quyền. Người sử dụng có thể quét mã để trực tiếp kiểm tra nguồn gốc và chứng nhận bản quyền của sản phẩm.
- Chuyển đổi số sang hệ sinh thái chính thống: Để đẩy lùi sách lậu, Nhà xuất bản đang tập trung phát triển các nền tảng xuất bản điện tử và ứng dụng tương tác bản đồ số có bản quyền, mang lại trải nghiệm tiện ích hơn, từ đó thu hút người dùng quay lại với các sản phẩm chính thống.
Xác định đấu tranh chống vi phạm bản quyền là một hành trình dài hạn, Nhà xuất bản không chỉ dừng lại ở các biện pháp phòng ngừa nội bộ mà còn chủ động thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành. Nhà xuất bản phối hợp với Cục AN ninh mạng và Phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Cục Xuất bản In và Phát hành, Quản lý thị trường phát hiện kịp thời và đánh sập các link phát tán dữ liệu lậu trên Internet; tịch thu, xử phạt các cơ sở in ấn, đại lý kinh doanh bản đồ không có giấy phép liên kết; tuyên truyền sử dụng tài liệu chuẩn, chấp hành pháp luật.
Cuộc chiến chống xâm phạm bản quyền số trong lĩnh vực tài nguyên – môi trường – bản đồ đòi hỏi sự kiên quyết và đồng bộ. Việc làm chủ công nghệ bảo mật và thắt chặt quy trình kiểm soát pháp lý, Nhà xuất bản đang khẳng định vai trò tiên phong, không chỉ bảo vệ tài sản trí tuệ của đơn vị mà còn góp phần giữ gìn sự chính xác và tính toàn vẹn của dữ liệu quốc gia.
